28.11.2019      78      Комментарии к записи Вәхшәт -Варварство Муса Джалиль, Россия, ACMODASI RU отключены
 

Вәхшәт -Варварство Муса Джалиль, Россия, ACMODASI RU


Вәхшәт -Варварство Муса Джалиль

Алар. Алар җыйнап аналарны,

Балаларны кырга кудылар.

Казыттылар чокыр, ә үзләре

Читтән көлеп карап тордылар.

Ә аннан соң чокыр кырыена

Тезделәр дә хәлсез халыкны,

Зур борынлы, ямьсез бакыр күзле

Исрек майор өскә калыкты.

Көн яңгырлы иде. Берсен-берсе

Этә-төртә кургаш болытлар

Бу көнне мин мәңге онытмам!

Үзем күрдем, үз күзләрем белән,

Үкереп акты ничек елгалар;

Балалар күк ничек үкси-үкси

Яшен түкте ярсып җир-ана.

Үзем күрдем, ничек моңлы кояш

Болыт аша җиргә сузылып,

Үксеп үпте үксез балаларын

Соңгы кабат кысып, суырып.

Нәфрәтеннән, йөрәк ачысыннан

Көзге урман шашып шаулады.

Ишетелде калын бер имәннең

Авыр сулап җиргә ауганы.

Яшь балалар, куркып, аналары

Итәгенә елап ябышты.

Мылтык тавышы кисте карт ананың

Йөрәгеннән чыккан каргышны.

Бер кечкенә бала, яфрак төсле

Калтыранып, төелеп яшенә,

Анасының итәк арасына

Бөдрә чәчле башын яшерә.

Ул сарыла шашкан анасына,

Нәни күңеле сизә, күрәсең!

— Аталар бит, әнием, яшер мине,

Әнием, бәгърем, килми үләсем.

Ана, иелеп, ике кулы белән

Күтәрде дә җирдән баласын,

Күкрәгенә кысты һәм мылтыкка

Каршы тотты йөрәк парасын.

Бала кинәт аңа ыргытылды,

Ачы тавыш өзде йөрәкне:

— Мин яшисем килә, әнием, җибәр,

Әнием, җаным, бәгърем. кирәкми.

— Курыкма, балам, хәзер. хәзер бетә,

Йом күзеңне, күзең күрмәсен!

Түз, түз, балам. хәзер. авырттырмас та.

Палач тереләй җиргә күммәсен.

Бала йомды күзен.

Кызыл тасма төште, салынып.

Ауды җиргә бергә ике тормыш,

Бер-берсенә ябышып, сарылып.

Күк күкрәде кинәт, җил сызгырды,

Җир елады кысып тешләрен.

Нинди ачы бу яшь, нинди кайнар.

Нишләдең . син, җирем, нишләдең?

Әйт син миңа, миллион еллар яшәп,

Син бакчалы, күлле, чәчәкле,

Күрдеңме тик бер кат үз гомреңдә

Мондый хурлык, мондый вәхшәтне?!

Күтәр, илем, хаклык байрагыңны

Буяп җирнең канлы яшенә,

Үлем булсын нуры, ана канын,

Бала канын эчкән вәхшигә!

Они с детьми погнали матерей

И яму рыть заставили,а сами

Они стояли, кучка дикарей,

И хриплыми смеялись голосами.

У края бездны выстроили в ряд

Бессильных женщин,худеньких ребят.

Пришел хмельной майори медными глазами

Окинул обреченных. Мутный дождь

Гудел в листве соседних рощ

И на полях, одетых мглою,

И тучи опустились над землею,

Друг друга сбешенством гоня.

Нет, этого я не забуду дня,

Я не забуду никогда,вовеки!

Я видел: плакали, как дети, реки,

И в ярости рыдала мать-земля.

Своими видел я глазами,

Как солнце скорбное,омытое слезами,

Сквозь тучу вышло наполя,

В последний раз детей поцеловало,

В последний раз.

Шумел осенний лес.Казалось, что сейчас

Он обезумел. Гневно бушевала

Его листва. Сгущалась мгла вокруг.

Я слышал: мощный дуб свалился вдруг,

Он падал, издавая вздох тяжелый.

Детей внезапно охватил испуг, —

Прижались к матерям,цепляясь за подолы.

И выстрела раздался резкий звук,

Что вырвалось у женщины одной,

Ребенок, мальчуган больной,

Головку спрятал вскладках платья

Еще не старой женщины. Она

Смотрела, ужаса полна.

Как не лишиться ей рассудка!

Все понял, понял все малютка.

— Спрячь, мамочка,меня! Не надо умирать! —

Он плачет и, как лист, сдержать не может дрожи.

Дитя, что ей всего дороже,

Нагнувшись, подняла двумя руками мать,

Прижала к сердцу,против дула прямо.

— Я, мама, жить хочу.Не надо, мама!

Пусти меня, пусти!Чего ты ждешь

И хочет вырваться из рук ребенок,

И страшен плач, и голос тонок,

И в сердце он вонзается, как нож.

— Не бойся, мальчик мой. Сейчас

вздохнешь ты вольно.

Закрой глаза, ноголову не прячь,

Чтобы тебя живым незакопал палач.

Терпи, сынок, терпи.Сейчас не будет больно. —

И он закрыл глаза. Изаалела кровь,

По шее лентой красной извиваясь.

Две жизни наземь падают, сливаясь,

Две жизни и одна любовь!

Гром грянул. Ветер свистнул в тучах.

Заплакала земля втоске глухой.

О, сколько слез,горячих и горючих!

Земля моя, скажи мне,что с тобой1

Ты часто горе видела людское,

Ты миллионы лет цвела для нас,

Но испытала ль ты хотя бы раз

Такой позор и варварство такое?

Страна моя, враги тебе грозят,

Но выше подними великой правды знамя,

Омой его земли кровавыми слезами,

И пусть его лучи пронзят,

Пусть уничтожат беспощадно

Тех варваров, тех дикарей,

Что кровь детей глотают жадно,

Кровь наших матерей.

это один из лучших стихов Мусы Джалиля.

Жди меня, и я вернусь.
Это пожелание бабушке на татарском языке.
Комментарии
Регистрация

Имя

Войти через˜

Марат Нуриев +24

+107

+107

Изображение будет физически удалено с нашего сервера и его невозможно будет восстановить. Продолжить удаление?

Источник: www.acmodasi.ru

«Анты белән көчле бу егет» (Муса Җәлил шигырьләре)

1944 елның 25 августында Берлинның Плетцензее төрмәсендә әсирлеккә төшкән, «Идел-Урал» легионында катнашкан 11 татар җәзалап үтерелә.

Тарих фәннәре докторы, профессор Искәндәр Гыйләҗев әйтүенчә, 1942-1943 елларда «Идел-Урал» легионы составында җиде батальонда якынча 7 мең татар әсире булган. Легионның төрле структураларын кушсаң, әсирлектәге татарлар саны 25-30 меңгә үк җитәргә мөмкин икән.

Кама Тамагы районының Чаллы авылында да Муса Җәлилне, Абдулла Алишны якыннан күргән, «Идел -Урал» легионында катнашкан Гайнан бабай Насыйров яши иде. Хәзер ул мәрхүм. Исән чагында аның белән легион хакында берничә тапкыр сөйләшкәнебез дә булды. «Бу легион төрле милләт халыкларыннан төзелгән җиде батальоннан тора иде. Батальон җитәкчебез Шәфи Алмас башта ук: «Безнең алга бару өметебез юк. Иң мөһиме – үзегезне саклагыз», – дип кисәтеп куйды. Ачтан үлмәс өчен, без дә легионга кердек. Ашарга юк. Лагерьга кайту юлында чүплекләр очрый иде. Һәркем шуннан нәрсәдер эләктереп калырга ашыга. Лагерьга кайткач, табышны чистартабыз, запаска әзерләп куябыз. Ике батальон Көнбатыш Украинада сугышкан чакта, күп солдатлар, партизаннар белән бергә, үзебезнең якка чыгып беткәннәр. Ә безгә андый бәхет насыйп булмады. Немецлар корал бирмәде. Без окоп казыдык, күперләр сакладык», – дип сөйләгәне истә Гайнан бабайның.

Муса Җәлилне якташым горурлык хисләре белән искә ала иде. Фашист концлагерьларының коточкыч шартлары да Муса Җәлилнең рухын сындыра алмаган. Тарихтан билгеле булганча, ул иптәшләре белән «Идел-Урал» легионында яшерен оешма булдырган, шунда дошманга каршы көрәш алып барган. Татар, башкорт әсирләре өчен концертлар куйганнар, беррәттән концлагерьларда фашистларга каршы яшерен төркемнәр оештырганнар. Моннан дүрт еллар элек Германиядә татар тоткыннарының җырлары яздырылган тәлинкә дә табылган иде. Пластинкада лагерьларда оештырылган ансамбльләрнең чыгышлары яздырылган.

Гайнан бабай туган якларына 1947 елда гына кайткан. Тик аны, халык дошманы дип, 25 елга төрмәгә япканнар. Гайнан бабай кебек сатлыкҗан ярлыгы тагылганнар, гаепсезгә ирекләреннән мәхрүм ителгәннәр өметен өзми, амнистия көтеп яшәгәннәр. Гайнан бабай бары 1957 елны гына азат ителгән. Озак еллар ул авыл мулласы булып торды. Чаллы авылындагы совет заманында ук ябылган мәчетне халык ярдәме белән төзекләндереп ачтырды.

Һәр ел 25 август көнне «Идел-Урал» легионында катнашкан бөек шагыйребез Муса Җәлил һәм аның көрәштәш дуслары: Гайнан Кормаш, Фоат Сәйфелмөлеков, Абдулла Алиш, Фоат Булатов, Гариф Шабаев, Әхмәт Симай, Абдулла Баттал, Зиннәт Хәсәнов, Әхәт Атнашев, Сәлим Бохаровны искә алабыз. Республикада, чит төбәкләрдә бу уңайдан төрле чаралар уза. Муса Җәлил һәйкәленә чәчәкләр салына. Бөек шагыйрьнең Казандагы музей-фатирында искә алу чаралары уза. Мәскәүдә исә быел Советлар Союзы Герое Муса Җәлил һәйкәле урнашкан урынны «Җиңү скверы» итеп төзекләндерергә җыеналар. Биредәге диварларга Муса Җәлилнең шигырьләрен уеп язачаклар.

Эльвира МОЗАФФАР.

Муса ҖӘЛИЛ

Аерылу

Читен дә соң артык һичбер вакыт
Күрешмәсне сизеп аерылу;
Мәхәббәт һәм дуслык җир йөзендә
Булган чакта бөтен байлыгың.

Мәхәббәт һәм дуслык җебе белән
Багланганда керсез күңелләр,
Бер-берсеннән башка бар мәгънәсен
Югалтканда җирдә гомерләр,

Кинәт кенә ачы язмыш җиле
Аера сине якын дусыңнан.
Соңгы тапкыр үбү һәм күз яше
Чыкмый аннан мәңге исеңнән.

Күпме булды минем якын дуслар,
Күпме иде сөйгән иптәшем,
Калдым ялгыз саклап яңагымда
Һәркайсының кайнар күз яшен.

Белмим, тагын нинди упкыннарда
Мин чайкалып шулай йөзәрмен.
Тик һәркайчан сулган яңагымда
Соңгы яшен дусның сизәрмен.

Күп татыдым җирдә мин ачысын
Үзәк өзгеч авыр сагышның.
Елатып һәм кайнар үбештереп,
Дустым белән, язмыш, кавыштыр!

Айлар түгел, еллар. авыр хәсрәт
Тавы булып торды йөрәктә.
Бер минутлык күрешү бәхете белән
Инде, язмыш, мине бүләклә!

Сөю

Өзелеп сөйде егет,
Кыяр-кыймас
Ачты аңа беркөн йөрәген.
– Сөям. – диде, ләкин назлы кызның
Ишетмәде: «Мин дә!» – дигәнен.

Кыз яратып юри әйтмәдеме,
Әллә чынлап яратмадымы?!
Тик көчәйде егет йөрәгенең
Сөю белән канатлануы.

Сугыш килде. Аерып иркәсеннән
Ут чүленә тартып китерде.
Сөю аны алга җитәкләде,
Ярасыннан канын киптерде.

Кызы өчен, туган йорты өчен
Ул алдында булды көрәшнең.
Егетлеген шунда күрсәтмәсә,
«Егет!» диеп аңа кем дәшсен?

Сөю белән үзен көчле сизеп,
Ул атлады дәртле, өмитле.
Җиңү таңы җирдә кабынганда,
Ядрә екты ахыры егетне.

Ул саташты соңгы сулышында,
Үлем исе аны исертте.
– Сөям. – диде, һәм ул иркәсенең:
– Мин дә! – дигән тавышын ишетте.

Егет көче

Ул, кабатлап лачын йөрәгенең
Изге антын сөйгән халкына,
Автоматын асты аркасына
Һәм атланды акбүз атына.

Егет үткән юлда сафлар сынды,
Туплар ауды, танклар ватылды.
Кайдан алды егет мондый көчне,
Кайдан алды мондый ялкынны?

Байрак итеп илгә турылыкны,
Утны-суны кичте бу егет,
Автоматы түгел, аты түгел,
Анты белән көчле бу егет.

Двинага

Двина, әгәр синең агымыңны
Борып булса иде кирегә,
Дулкыныңа төреп бу гәүдәмне
Алып китәр идең илемә.

Мин теләдем көрәш давылында
Колач җәеп батыр йөзәргә,
Тик чикләнде гомрем коллык белән,
Бу хурлыкка ничек түзәргә?

Агымыңны түгел, мөмкин булса,
Бөтен үткән тормыш юлымны
Мин кайтарыр идем кире борып,
Бирер өчен илгә җырымны.

Күңлем риза туган туфрагымда
Бөтен авырлыкка түзәргә,
Теләр идем илдә мин иректә
Иҗат дәрьясында йөзәргә.

Мин үкенмим, илгә кайтып үлсәм,
Җир яшерсә туган баласын.
Соң беләм бит кабрем эргәсендә
Һәйкәл булып җырым каласын.

Килешә алмый күңлем коллык белән
Башны һаман шушы уй баса.
Йөгерек дулкыннарың кочагына
Ал син, Двина, мине булмаса.

Табар идем, бәлки, мин юаныч,
Дулкыныңда синең чайкалып,
Күрсен халкым үле гәүдәмнең дә
Аны сагынып илгә кайтканын.

Двина, Двина, көчле агымыңны
Борып булса иде кирегә,
Җырым белән бергә бу гәүдәмне
Алып китәр идең илемә.

Сугыштан соң

Май аенда тагын җыйналырбыз,
Кызыл шәраб килер табынга.
Бокалларның көмеш чыңы белән,
Табын җыры яңрар тагын да.

Өстәл тулар җанлы чәчәк белән,
Чәчәк төсле кызлар, усаллар!
Каш кырыен гына үпкән булып,
Котлап безнең кулны кысарлар.

Кайберәүләр булмас бу табында,
Алар урыны шулай буш калыр.
Һәм беренче бокал күтәрелер
Исеме белән батыр дусларның.
Бик күңелле булыр бу очрашу,
Шундый авыр көннәр кичереп.
Без шәрабтан түгел,
ә шатлыктан
Җырлашырбыз, бәлки, исереп.

Тик күп түгел,
каплап бокалларны,
Без табыннан бергә кузгалып,
Юнәлербез дуслар каны тамган
Киң кырларга, җиңне сызганып.

Ватык юллар, янган зур калалар
Без килгәнне көтеп яталар.
Уянсыннар батыр тракторлар,
Уйнасыннар кулда балталар.

Кырны тутрып алтын бодай үссен,
Ауган йортлар торып бассыннар.
Җиңгән илнең хезмәт тире белән
Кырлар, көлеп, чәчәк атсыннар.

Авырудан соң

Авыру үтте. Башны айлар буе
Чолгап торган томан сүтелде.
Маңгайда тир. гүя җәйге таңның
Беренче саф чыгы шикелле.

Мин күземне ачтым, дөнья якты,
Шатлык аңкый һәрбер сулышта.
Шундый сәер миңа, беренче кат
Аяк баскан төсле тормышка.

Хәят, яшьлек, сөю һәм бәхетнең
Шат сурәте булып каршымда
Басып тора көләч больниц кызы,
Мамык кулы минем башымда.

Яулык

Аерылганда миңа йөрәк дустым
Бүләк итте ефәк яулыгын;
Мин ярама яптым ул яулыкны
Басар өчен агышын канымның.

Кан табыннан куе кызыл төстә
Яулык минем йөрәк турында,
Сөйли миңа аның җылы назы
Һәм ялкынлы сөюе турында.

Мин чикмәдем, дускай, бер карыш та,
Батырларча алга атладым.
Яулык шаһит: сине һәм илемне
Йөрәк каным белән сакладым.

Катыйльгә*

Мин тез чүкмәм, катыйль, синең алда,
Кол итсәң дә, тоткын итсәң дә,
Кирәк икән, үләм аягүрә,
Балта белән башым киссәң дә.

Меңен түгел, бары йөзен генә
Юк итәлдем синең сыңарның,
Һәм халкымнан, кайткач, шуның өчен
Мин, тезләнеп, гафу сорармын.

*Катыйльгә – үтерүче, палач.

Источник: shahrikazan.ru

Вәхшәт -Варварство Муса Джалиль

Алар. Алар җыйнап аналарны,

Балаларны кырга кудылар.

Казыттылар чокыр, ә үзләре

Читтән көлеп карап тордылар.

Ә аннан соң чокыр кырыена

Тезделәр дә хәлсез халыкны,

Зур борынлы, ямьсез бакыр күзле

Исрек майор өскә калыкты.

Көн яңгырлы иде. Берсен-берсе

Этә-төртә кургаш болытлар

Бу көнне мин мәңге онытмам!

Үзем күрдем, үз күзләрем белән,

Үкереп акты ничек елгалар;

Балалар күк ничек үкси-үкси

Яшен түкте ярсып җир-ана.

Үзем күрдем, ничек моңлы кояш

Болыт аша җиргә сузылып,

Үксеп үпте үксез балаларын

Соңгы кабат кысып, суырып.

Нәфрәтеннән, йөрәк ачысыннан

Көзге урман шашып шаулады.

Ишетелде калын бер имәннең

Авыр сулап җиргә ауганы.

Яшь балалар, куркып, аналары

Итәгенә елап ябышты.

Мылтык тавышы кисте карт ананың

Йөрәгеннән чыккан каргышны.

Бер кечкенә бала, яфрак төсле

Калтыранып, төелеп яшенә,

Анасының итәк арасына

Бөдрә чәчле башын яшерә.

Ул сарыла шашкан анасына,

Нәни күңеле сизә, күрәсең!

— Аталар бит, әнием, яшер мине,

Әнием, бәгърем, килми үләсем.

Ана, иелеп, ике кулы белән

Күтәрде дә җирдән баласын,

Күкрәгенә кысты һәм мылтыкка

Каршы тотты йөрәк парасын.

Бала кинәт аңа ыргытылды,

Ачы тавыш өзде йөрәкне:

— Мин яшисем килә, әнием, җибәр,

Әнием, җаным, бәгърем. кирәкми.

— Курыкма, балам, хәзер. хәзер бетә,

Йом күзеңне, күзең күрмәсен!

Түз, түз, балам. хәзер. авырттырмас та.

Палач тереләй җиргә күммәсен.

Бала йомды күзен.

Кызыл тасма төште, салынып.

Ауды җиргә бергә ике тормыш,

Бер-берсенә ябышып, сарылып.

Күк күкрәде кинәт, җил сызгырды,

Җир елады кысып тешләрен.

Нинди ачы бу яшь, нинди кайнар.

Нишләдең . син, җирем, нишләдең?

Әйт син миңа, миллион еллар яшәп,

Син бакчалы, күлле, чәчәкле,

Күрдеңме тик бер кат үз гомреңдә

Мондый хурлык, мондый вәхшәтне?!

Күтәр, илем, хаклык байрагыңны

Буяп җирнең канлы яшенә,

Үлем булсын нуры, ана канын,

Бала канын эчкән вәхшигә!

Они с детьми погнали матерей

И яму рыть заставили,а сами

Они стояли, кучка дикарей,

И хриплыми смеялись голосами.

У края бездны выстроили в ряд

Бессильных женщин,худеньких ребят.

Пришел хмельной майори медными глазами

Окинул обреченных. Мутный дождь

Гудел в листве соседних рощ

И на полях, одетых мглою,

И тучи опустились над землею,

Друг друга сбешенством гоня.

Нет, этого я не забуду дня,

Я не забуду никогда,вовеки!

Я видел: плакали, как дети, реки,

И в ярости рыдала мать-земля.

Своими видел я глазами,

Как солнце скорбное,омытое слезами,

Сквозь тучу вышло наполя,

В последний раз детей поцеловало,

В последний раз.

Шумел осенний лес.Казалось, что сейчас

Он обезумел. Гневно бушевала

Его листва. Сгущалась мгла вокруг.

Я слышал: мощный дуб свалился вдруг,

Он падал, издавая вздох тяжелый.

Детей внезапно охватил испуг, —

Прижались к матерям,цепляясь за подолы.

И выстрела раздался резкий звук,

Что вырвалось у женщины одной,

Ребенок, мальчуган больной,

Головку спрятал вскладках платья

Еще не старой женщины. Она

Смотрела, ужаса полна.

Как не лишиться ей рассудка!

Все понял, понял все малютка.

— Спрячь, мамочка,меня! Не надо умирать! —

Он плачет и, как лист, сдержать не может дрожи.

Дитя, что ей всего дороже,

Нагнувшись, подняла двумя руками мать,

Прижала к сердцу,против дула прямо.

— Я, мама, жить хочу.Не надо, мама!

Пусти меня, пусти!Чего ты ждешь

И хочет вырваться из рук ребенок,

И страшен плач, и голос тонок,

И в сердце он вонзается, как нож.

— Не бойся, мальчик мой. Сейчас

вздохнешь ты вольно.

Закрой глаза, ноголову не прячь,

Чтобы тебя живым незакопал палач.

Терпи, сынок, терпи.Сейчас не будет больно. —

И он закрыл глаза. Изаалела кровь,

По шее лентой красной извиваясь.

Две жизни наземь падают, сливаясь,

Две жизни и одна любовь!

Гром грянул. Ветер свистнул в тучах.

Заплакала земля втоске глухой.

О, сколько слез,горячих и горючих!

Земля моя, скажи мне,что с тобой1

Ты часто горе видела людское,

Ты миллионы лет цвела для нас,

Но испытала ль ты хотя бы раз

Такой позор и варварство такое?

Страна моя, враги тебе грозят,

Но выше подними великой правды знамя,

Омой его земли кровавыми слезами,

И пусть его лучи пронзят,

Пусть уничтожат беспощадно

Тех варваров, тех дикарей,

Что кровь детей глотают жадно,

Кровь наших матерей.

это один из лучших стихов Мусы Джалиля.

Жди меня, и я вернусь.
Это пожелание бабушке на татарском языке.
Комментарии
Регистрация

Имя

Войти через˜

Марат Нуриев +24

+107

+107

Изображение будет физически удалено с нашего сервера и его невозможно будет восстановить. Продолжить удаление?

Источник: www.acmodasi.ru

«Анты белән көчле бу егет» (Муса Җәлил шигырьләре)

1944 елның 25 августында Берлинның Плетцензее төрмәсендә әсирлеккә төшкән, «Идел-Урал» легионында катнашкан 11 татар җәзалап үтерелә.

Тарих фәннәре докторы, профессор Искәндәр Гыйләҗев әйтүенчә, 1942-1943 елларда «Идел-Урал» легионы составында җиде батальонда якынча 7 мең татар әсире булган. Легионның төрле структураларын кушсаң, әсирлектәге татарлар саны 25-30 меңгә үк җитәргә мөмкин икән.

Кама Тамагы районының Чаллы авылында да Муса Җәлилне, Абдулла Алишны якыннан күргән, «Идел -Урал» легионында катнашкан Гайнан бабай Насыйров яши иде. Хәзер ул мәрхүм. Исән чагында аның белән легион хакында берничә тапкыр сөйләшкәнебез дә булды. «Бу легион төрле милләт халыкларыннан төзелгән җиде батальоннан тора иде. Батальон җитәкчебез Шәфи Алмас башта ук: «Безнең алга бару өметебез юк. Иң мөһиме – үзегезне саклагыз», – дип кисәтеп куйды. Ачтан үлмәс өчен, без дә легионга кердек. Ашарга юк. Лагерьга кайту юлында чүплекләр очрый иде. Һәркем шуннан нәрсәдер эләктереп калырга ашыга. Лагерьга кайткач, табышны чистартабыз, запаска әзерләп куябыз. Ике батальон Көнбатыш Украинада сугышкан чакта, күп солдатлар, партизаннар белән бергә, үзебезнең якка чыгып беткәннәр. Ә безгә андый бәхет насыйп булмады. Немецлар корал бирмәде. Без окоп казыдык, күперләр сакладык», – дип сөйләгәне истә Гайнан бабайның.

Муса Җәлилне якташым горурлык хисләре белән искә ала иде. Фашист концлагерьларының коточкыч шартлары да Муса Җәлилнең рухын сындыра алмаган. Тарихтан билгеле булганча, ул иптәшләре белән «Идел-Урал» легионында яшерен оешма булдырган, шунда дошманга каршы көрәш алып барган. Татар, башкорт әсирләре өчен концертлар куйганнар, беррәттән концлагерьларда фашистларга каршы яшерен төркемнәр оештырганнар. Моннан дүрт еллар элек Германиядә татар тоткыннарының җырлары яздырылган тәлинкә дә табылган иде. Пластинкада лагерьларда оештырылган ансамбльләрнең чыгышлары яздырылган.

Гайнан бабай туган якларына 1947 елда гына кайткан. Тик аны, халык дошманы дип, 25 елга төрмәгә япканнар. Гайнан бабай кебек сатлыкҗан ярлыгы тагылганнар, гаепсезгә ирекләреннән мәхрүм ителгәннәр өметен өзми, амнистия көтеп яшәгәннәр. Гайнан бабай бары 1957 елны гына азат ителгән. Озак еллар ул авыл мулласы булып торды. Чаллы авылындагы совет заманында ук ябылган мәчетне халык ярдәме белән төзекләндереп ачтырды.

Һәр ел 25 август көнне «Идел-Урал» легионында катнашкан бөек шагыйребез Муса Җәлил һәм аның көрәштәш дуслары: Гайнан Кормаш, Фоат Сәйфелмөлеков, Абдулла Алиш, Фоат Булатов, Гариф Шабаев, Әхмәт Симай, Абдулла Баттал, Зиннәт Хәсәнов, Әхәт Атнашев, Сәлим Бохаровны искә алабыз. Республикада, чит төбәкләрдә бу уңайдан төрле чаралар уза. Муса Җәлил һәйкәленә чәчәкләр салына. Бөек шагыйрьнең Казандагы музей-фатирында искә алу чаралары уза. Мәскәүдә исә быел Советлар Союзы Герое Муса Җәлил һәйкәле урнашкан урынны «Җиңү скверы» итеп төзекләндерергә җыеналар. Биредәге диварларга Муса Җәлилнең шигырьләрен уеп язачаклар.

Эльвира МОЗАФФАР.

Муса ҖӘЛИЛ

Аерылу

Читен дә соң артык һичбер вакыт
Күрешмәсне сизеп аерылу;
Мәхәббәт һәм дуслык җир йөзендә
Булган чакта бөтен байлыгың.

Мәхәббәт һәм дуслык җебе белән
Багланганда керсез күңелләр,
Бер-берсеннән башка бар мәгънәсен
Югалтканда җирдә гомерләр,

Кинәт кенә ачы язмыш җиле
Аера сине якын дусыңнан.
Соңгы тапкыр үбү һәм күз яше
Чыкмый аннан мәңге исеңнән.

Күпме булды минем якын дуслар,
Күпме иде сөйгән иптәшем,
Калдым ялгыз саклап яңагымда
Һәркайсының кайнар күз яшен.

Белмим, тагын нинди упкыннарда
Мин чайкалып шулай йөзәрмен.
Тик һәркайчан сулган яңагымда
Соңгы яшен дусның сизәрмен.

Күп татыдым җирдә мин ачысын
Үзәк өзгеч авыр сагышның.
Елатып һәм кайнар үбештереп,
Дустым белән, язмыш, кавыштыр!

Айлар түгел, еллар. авыр хәсрәт
Тавы булып торды йөрәктә.
Бер минутлык күрешү бәхете белән
Инде, язмыш, мине бүләклә!

Сөю

Өзелеп сөйде егет,
Кыяр-кыймас
Ачты аңа беркөн йөрәген.
– Сөям. – диде, ләкин назлы кызның
Ишетмәде: «Мин дә!» – дигәнен.

Кыз яратып юри әйтмәдеме,
Әллә чынлап яратмадымы?!
Тик көчәйде егет йөрәгенең
Сөю белән канатлануы.

Сугыш килде. Аерып иркәсеннән
Ут чүленә тартып китерде.
Сөю аны алга җитәкләде,
Ярасыннан канын киптерде.

Кызы өчен, туган йорты өчен
Ул алдында булды көрәшнең.
Егетлеген шунда күрсәтмәсә,
«Егет!» диеп аңа кем дәшсен?

Сөю белән үзен көчле сизеп,
Ул атлады дәртле, өмитле.
Җиңү таңы җирдә кабынганда,
Ядрә екты ахыры егетне.

Ул саташты соңгы сулышында,
Үлем исе аны исертте.
– Сөям. – диде, һәм ул иркәсенең:
– Мин дә! – дигән тавышын ишетте.

Егет көче

Ул, кабатлап лачын йөрәгенең
Изге антын сөйгән халкына,
Автоматын асты аркасына
Һәм атланды акбүз атына.

Егет үткән юлда сафлар сынды,
Туплар ауды, танклар ватылды.
Кайдан алды егет мондый көчне,
Кайдан алды мондый ялкынны?

Байрак итеп илгә турылыкны,
Утны-суны кичте бу егет,
Автоматы түгел, аты түгел,
Анты белән көчле бу егет.

Двинага

Двина, әгәр синең агымыңны
Борып булса иде кирегә,
Дулкыныңа төреп бу гәүдәмне
Алып китәр идең илемә.

Мин теләдем көрәш давылында
Колач җәеп батыр йөзәргә,
Тик чикләнде гомрем коллык белән,
Бу хурлыкка ничек түзәргә?

Агымыңны түгел, мөмкин булса,
Бөтен үткән тормыш юлымны
Мин кайтарыр идем кире борып,
Бирер өчен илгә җырымны.

Күңлем риза туган туфрагымда
Бөтен авырлыкка түзәргә,
Теләр идем илдә мин иректә
Иҗат дәрьясында йөзәргә.

Мин үкенмим, илгә кайтып үлсәм,
Җир яшерсә туган баласын.
Соң беләм бит кабрем эргәсендә
Һәйкәл булып җырым каласын.

Килешә алмый күңлем коллык белән
Башны һаман шушы уй баса.
Йөгерек дулкыннарың кочагына
Ал син, Двина, мине булмаса.

Табар идем, бәлки, мин юаныч,
Дулкыныңда синең чайкалып,
Күрсен халкым үле гәүдәмнең дә
Аны сагынып илгә кайтканын.

Двина, Двина, көчле агымыңны
Борып булса иде кирегә,
Җырым белән бергә бу гәүдәмне
Алып китәр идең илемә.

Сугыштан соң

Май аенда тагын җыйналырбыз,
Кызыл шәраб килер табынга.
Бокалларның көмеш чыңы белән,
Табын җыры яңрар тагын да.

Өстәл тулар җанлы чәчәк белән,
Чәчәк төсле кызлар, усаллар!
Каш кырыен гына үпкән булып,
Котлап безнең кулны кысарлар.

Кайберәүләр булмас бу табында,
Алар урыны шулай буш калыр.
Һәм беренче бокал күтәрелер
Исеме белән батыр дусларның.
Бик күңелле булыр бу очрашу,
Шундый авыр көннәр кичереп.
Без шәрабтан түгел,
ә шатлыктан
Җырлашырбыз, бәлки, исереп.

Тик күп түгел,
каплап бокалларны,
Без табыннан бергә кузгалып,
Юнәлербез дуслар каны тамган
Киң кырларга, җиңне сызганып.

Ватык юллар, янган зур калалар
Без килгәнне көтеп яталар.
Уянсыннар батыр тракторлар,
Уйнасыннар кулда балталар.

Кырны тутрып алтын бодай үссен,
Ауган йортлар торып бассыннар.
Җиңгән илнең хезмәт тире белән
Кырлар, көлеп, чәчәк атсыннар.

Авырудан соң

Авыру үтте. Башны айлар буе
Чолгап торган томан сүтелде.
Маңгайда тир. гүя җәйге таңның
Беренче саф чыгы шикелле.

Мин күземне ачтым, дөнья якты,
Шатлык аңкый һәрбер сулышта.
Шундый сәер миңа, беренче кат
Аяк баскан төсле тормышка.

Хәят, яшьлек, сөю һәм бәхетнең
Шат сурәте булып каршымда
Басып тора көләч больниц кызы,
Мамык кулы минем башымда.

Яулык

Аерылганда миңа йөрәк дустым
Бүләк итте ефәк яулыгын;
Мин ярама яптым ул яулыкны
Басар өчен агышын канымның.

Кан табыннан куе кызыл төстә
Яулык минем йөрәк турында,
Сөйли миңа аның җылы назы
Һәм ялкынлы сөюе турында.

Мин чикмәдем, дускай, бер карыш та,
Батырларча алга атладым.
Яулык шаһит: сине һәм илемне
Йөрәк каным белән сакладым.

Катыйльгә*

Мин тез чүкмәм, катыйль, синең алда,
Кол итсәң дә, тоткын итсәң дә,
Кирәк икән, үләм аягүрә,
Балта белән башым киссәң дә.

Меңен түгел, бары йөзен генә
Юк итәлдем синең сыңарның,
Һәм халкымнан, кайткач, шуның өчен
Мин, тезләнеп, гафу сорармын.

*Катыйльгә – үтерүче, палач.

Источник: shahrikazan.ru

Рекомендуем почитать ►
Права и обязанности учащихся

Об авторе: Светлана Игоревна